Xói mòn cơ sở thuế là thuật ngữ thường được nhắc đến trong các cuộc thảo luận về chính sách tài chính, đầu tư nước ngoài và quản lý thuế. Các chuyên gia tài chính nhận định xói mòn cơ sở thuế là một dạng hành vi né tránh, trốn tránh nghĩa vụ thuế với Nhà nước. Vậy xói mòn cơ sở thuế là gì, vì sao hiện tượng này xảy ra, gây hậu quả gì và Việt Nam có những biện pháp nào để hạn chế? Bài viết dưới đây sẽ giải thích một cách dễ hiểu, theo thông tin tại thời điểm đăng bài (năm 2022).
Xói mòn cơ sở thuế là gì?
Xói mòn cơ sở thuế gắn liền với hoạt động chuyển dịch lợi nhuận, trong tiếng Anh gọi là Base Erosion and Profit Shifting (viết tắt BEPS). Đây là cách mà một số công ty, tập đoàn đa quốc gia sử dụng để dịch chuyển lợi nhuận từ nơi có mức thuế cao sang nơi có mức thuế thấp, nhằm giảm số thuế phải nộp và tăng lợi nhuận giữ lại.
Về bản chất, đây là hành vi né tránh thuế của cá nhân, tổ chức thông qua việc chuyển dịch dòng tiền và tận dụng ưu đãi thuế tại các nước đang phát triển hoặc các "thiên đường thuế". Kết quả là phần thu nhập lẽ ra phải chịu thuế (cơ sở thuế) của quốc gia nơi phát sinh hoạt động kinh doanh bị thu hẹp dần, giống như đất bị xói mòn.
Thực trạng xói mòn cơ sở thuế
Theo bài gốc, tình trạng xói mòn cơ sở thuế ngày càng phổ biến và khó kiểm soát vì:
- Các tập đoàn đa quốc gia có nhiều giao dịch thương mại nội bộ, có thể chiếm hơn 30% tổng giá trị thương mại toàn cầu. Điều này khiến việc kiểm soát trở nên khó khăn, tạo điều kiện để né tránh nghĩa vụ thuế.
- Một số quốc gia áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp cao, khiến doanh nghiệp tìm cách chuyển lợi nhuận đi nơi khác để tối đa hóa lợi nhuận.
Hậu quả của xói mòn cơ sở thuế
Hiện tượng này ảnh hưởng không chỉ tới một quốc gia mà tới cả nền kinh tế toàn cầu:
- Ngân sách nhà nước bị thất thu khoảng 4–10% từ thuế thu nhập doanh nghiệp, tương ứng mức 100–240 tỷ USD mỗi năm (số liệu bài gốc).
- Hệ thống thuế kém minh bạch, mất bình đẳng về thuế giữa các quốc gia, dẫn tới cạnh tranh không lành mạnh và làm suy giảm ý thức tuân thủ pháp luật thuế.
- Gây ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế nhiều khu vực, đặc biệt là các nước đang phát triển vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn thu từ thuế doanh nghiệp.
Nguyên nhân dẫn đến xói mòn cơ sở thuế
Chính sách về vốn chủ sở hữu và chi phí lãi vay
Doanh nghiệp có vốn chủ sở hữu mỏng thường phải chịu mức thuế lớn. Để giảm nghĩa vụ thuế, một số doanh nghiệp nước ngoài tạo ra các khoản vay nội bộ giữa công ty mẹ và công ty con. Công ty mẹ cho công ty con ở nước ngoài vay với lãi suất cao để tạo ra chi phí lãi vay lớn, từ đó làm giảm lợi nhuận chịu thuế tại nước sở tại.
Bên cạnh đó, công ty mẹ còn cung ứng linh kiện, nguyên vật liệu mà công ty con chưa sản xuất được. Công ty con báo cáo thiếu ngân sách, kéo dài thời gian hoàn vốn, trong khi lợi nhuận phát sinh từ các giao dịch này lại được chuyển về công ty mẹ ở nước ngoài.
Quản lý thương mại điện tử
Thay vì trực tiếp xây dựng doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, một số nhà đầu tư cấp vốn cho chủ doanh nghiệp là người bản địa, sau đó thu lợi nhuận và quản lý qua hệ thống thương mại điện tử. Khi đó, họ có thể không phải chịu các khoản thuế tương xứng nhưng vẫn thu về nguồn lợi lớn.
Không hình thành cơ sở thường trú
Nhiều công ty, tập đoàn đa quốc gia hoạt động tại Việt Nam nhưng rất khó xác định công ty con của họ. Nếu có, thường chỉ là một chi nhánh hoặc công ty con không giao dịch công khai, không có trụ sở cố định. Việc không thành lập cơ sở thường trú khiến cơ quan quản lý thiếu căn cứ chứng minh doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn, từ đó khó đánh thuế hay xử phạt.
Biện pháp chống xói mòn cơ sở thuế tại Việt Nam
Theo bài gốc, một số hướng giải pháp gồm:
| Nhóm giải pháp | Nội dung |
|---|---|
| Đánh giá doanh nghiệp | Rà soát rộng rãi doanh nghiệp trong nước và quốc tế, đặc biệt doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài |
| Tuyên truyền, giáo dục | Nâng cao nhận thức của cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp về tác hại của xói mòn thuế, để doanh nghiệp thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ |
| Cải cách hành chính | Cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; nâng cao tính minh bạch của hệ thống thuế |
| Hợp tác quốc tế | Nghiên cứu, đối chiếu với luật pháp quốc tế để vừa thu hút đầu tư nước ngoài vừa hạn chế tránh thuế |
Chính sách thuế có thể thay đổi theo từng thời kỳ; nếu bạn cần áp dụng cho hoạt động kinh doanh cụ thể, hãy tham khảo văn bản pháp luật hiện hành hoặc ý kiến chuyên gia thuế.
Xói mòn cơ sở thuế liên quan gì đến bất động sản?
Với thị trường bất động sản, chủ đề thuế xuất hiện ở nhiều khâu: thuế thu nhập khi chuyển nhượng, lệ phí trước bạ, thuế cho thuê nhà, thuế thu nhập doanh nghiệp của chủ đầu tư. Hiểu khái niệm xói mòn cơ sở thuế giúp nhà đầu tư nhận diện vì sao Nhà nước ngày càng siết chặt việc kê khai giá giao dịch, kiểm soát giao dịch nội bộ và minh bạch dòng tiền. Một số lưu ý thực tế:
- Kê khai đúng giá trị giao dịch trên hợp đồng mua bán nhà đất để tránh rủi ro bị truy thu, xử phạt.
- Khi cho thuê nhà, cần tìm hiểu nghĩa vụ kê khai thuế của cá nhân cho thuê tài sản.
- Giữ đầy đủ chứng từ thanh toán qua ngân hàng để làm căn cứ khi cần.
- Tham khảo cách tính lợi nhuận thực tế trong bài cách tính thu nhập ròng.
Bạn cũng có thể đọc thêm về thủ tục pháp lý tại bài thủ tục đăng ký cấp sổ đỏ, tìm hiểu mô hình đầu tư qua bài quỹ đầu tư mạo hiểm, hoặc xem các bài khác trong chuyên mục tin tức bất động sản.
Câu hỏi thường gặp về xói mòn cơ sở thuế
BEPS là viết tắt của gì?
BEPS là viết tắt của Base Erosion and Profit Shifting, nghĩa là xói mòn cơ sở thuế và chuyển dịch lợi nhuận.
Ai thường thực hiện hành vi xói mòn cơ sở thuế?
Chủ yếu là các công ty, tập đoàn đa quốc gia có nhiều giao dịch nội bộ giữa các quốc gia có mức thuế khác nhau.
Xói mòn cơ sở thuế gây thất thu bao nhiêu?
Theo số liệu trong bài, ngân sách bị thất thu khoảng 4–10% thuế thu nhập doanh nghiệp, tương đương 100–240 tỷ USD/năm trên toàn cầu.
Cá nhân đầu tư bất động sản cần lưu ý gì về thuế?
Kê khai trung thực giá trị giao dịch, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế khi chuyển nhượng hoặc cho thuê và lưu giữ chứng từ thanh toán.
Kết luận
Xói mòn cơ sở thuế là vấn đề lớn của nhiều nền kinh tế, ảnh hưởng tới nguồn thu ngân sách và sự công bằng trong cạnh tranh. Hiểu rõ khái niệm này giúp nhà đầu tư nắm được xu hướng quản lý thuế và chủ động tuân thủ khi giao dịch. Nếu bạn cần tư vấn về mua bán, cho thuê nhà đất khu Nam Sài Gòn và các thủ tục liên quan, hãy liên hệ Sàn Giao Dịch BĐS Happy Plus qua hotline 0909 477 288.
